लकडाउन र सुरक्षित गर्भपतनको अवस्था

कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) का कारण विश्व आक्रान्त भईरहेको छ ।
दिनानुदिन कोरोना भाइरस संक्रमणले भयावह अवस्था निम्ताइरहेको बेला सामाजिक अपराधहरु बढेपनि घरायसी अपराधमा भने कमी आउँन सकेको छैन ।
यसैबीच घरमै पनि लैगिंक हिंसा, जबरजस्ती करणी जस्ता क्रियाकलापहरु भईरहेको कुरा विद्यमान छ ।

कहिले सामूहिक बलात्कार त कहिले युवतीमाथि बलात्कारको प्रयास जस्ता घटना समाचारमा आइरहेकै छन् ।
गत वैशाख १४ गते इटहरीको सिमरबनामा १७ बर्षीया किशोरीमाथि ९ जनाको समूहले सामूहिक बलात्कार गरे । त्यस्तै, २२ वैशाखमा इटहरीको तालतलैया क्षेत्रमा एक युवतीमाथि बलात्कारको प्रयास भयो ।
यी माथि उदृत गरिएका इटहरी क्षेत्रमा बाहिर देखिएका प्रतिनिधि घटना मात्र हुन् ।

बाहिर नआएका र नदेखिएका यस्ता दर्जनौ घटना छन् । तर, पीडितहरु समाज र घरपरिवारको डरले अझै पनि मौन हुने अवस्था रहेको छ ।
पीडितहरुले आफ्नो समस्याबारे सम्बन्धित निकायमा उजुरी दिन साथै उचित समयमा स्वास्थ्य परीक्षणको लागि स्वास्थ्य संस्थामा गई स्वास्थ्यकर्मीहरुसँग समन्वय गर्न पनि नसकिरहेको अवस्था छ । महिलाहरु मात्रै नभई शारीरिक अशक्त, जेष्ठ नागरिकहरु पनि आपतकालीन सेवा तथा स्वास्थ्य अवस्थाबारे जानकारी लिनबाट बञ्चित भईरहेको अवस्था छ ।
केही बर्ष अगाडि सम्म नेपालमै विपन्न समूदायमा दश बर्ष भन्दा कम उमेरमै विवाह गर्ने प्रचलन रहेको थियो । विपन्न समूदायले आफ्नो छोराछोरीलाई सानै उमेरमा विवाह गराइदिने र उनीहरुको बौद्धिक चेतना कमजोर हुने भएकाले असुरक्षित रुपमा गर्भपतन गराइरहेका छन् ।

त्यसो त अविकसित सहरहरुमा ललाइफकाई जबरजस्ती यौनजन्य क्रियाकलापमा बालिकालाई संलग्न गराउँने भएकाले पनि उनीहरुले असुरक्षित रुपमा गर्भपतन गराउँने गरेको विभिन्न अस्पतालका डाक्टरहरु बताउँछन् ।
स्त्री रोग विशेषज्ञ डा. विमला मल्ल भन्छिन्, ‘अन्य सेवा बन्द भएपनि स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन भईरहेको छ, गर्भावस्थाका महिलाहरुले बेला–बेलामा चिकित्सकसँग परामर्श गर्न आवश्यक छ ।’
सुत्केरी हुने बेला भएका गर्भवतीले आफू नजिक रहेको अस्पतालमा परामर्श लिनका लागि जानु आवश्यक रहेको उनको भनाई छ । गर्भवती महिलाले नियमित रुपमा स्वास्थ्य परीक्षण गर्नुपर्ने बताउँदै उनले समयमा परीक्षण तथा परामर्श नगराएमा स्वास्थ्मा मात्रै नभई गर्भमा रहेको बच्चामा पनि गम्भीर असर पुग्ने औँल्याईन् ।
डा. बालकृष्ण शाह भन्छन्, ‘गर्भावस्थामा केही आकस्मिक जटिलताहरू आउन सक्छन्, त्यस्तो बेला समयमा अस्पताल पुगिएन भने आमा र बच्चा दुवैलाई खतरा हुनसक्छ ।’ उनले अस्पतालमा गएर समय–समयमा स्वास्थ्यअवस्था जाँच गराउनुपर्ने सुझाव दिए । गर्भवती महिलाहरुले स्वास्थ्य परीक्षण गर्नुपर्ने र यो लकडाउनको समयमा अनिच्छित गर्भधारण भएमा स्थानीय कानुनी मान्यता प्राप्त स्वास्थ्य सेवामा आवश्यक परामर्श लिन उनले सुझाव दिए ।

सुरक्षित गर्भपतनको अवस्था

सुरक्षित गर्भपतन महिलाको व्यक्तिगत अधिकार हो । यसले महिलाको आत्मविश्वास पनि बढाउँने गरेको छ । कुनै पनि बेला अनिच्छित गर्भ रहेमा र त्यसले आफ्नो काम, भविष्य वा स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्ने देखिएमा महिलाले चाहेको अवस्थामा त्यो गर्भ त्याग्न सकिन्छ । अर्थात्, सुरक्षित गर्भपतन गर्न सकिन्छ ।
स्वास्थ्यकर्मीहरुका अनुसार गर्भ रहेको १२ साता सम्मको गर्भलाई सूचिकृत संस्थामा तालिम प्राप्त स्वास्थ्यकर्मीबाट गर्भपतन गराउन सक्ने अधिकार कानुनले दिएको छ । तथापी, सम्बन्धित मानिस १८ बर्ष भन्दा कम उमेर रहेको भएमा परिवार तथा अभिभावकको परामर्श आवश्यक पर्ने स्वास्थ्यकर्मीहरु बताउँछन् ।
नेपालमा गर्भपतनलाई नकारात्मक दृष्टिकोणबाट हेरिने भएपनि अन्य विकसित मुलुकहरुमा यसलाई सकारात्मक दृष्टिकोणले हेर्ने गरेको पाइन्छ । नेपाली समाजमा सुरक्षित गर्भपतन गराउनु सामाजिक दृष्टिकोणमा राम्रो मानिदैँन । तर, स्वास्थ्यकर्मीहरु भने सुरक्षित गर्भपतन गराउँनु स्वास्थ्यको लागि फाइदा हुने तर्क गर्छन् ।

नेपालमा सुरक्षित गर्भपतनको कानुनी मान्यता पाएको १८ वर्ष भयो । यो अवधिमा १० लाख बढी महिलाले सुरक्षित गर्भपतन सेवा लिएर अकाल मृत्युवरणबाट बच्न सफल भएका छन् । अहिलेसम्म १० लाख बढी महिलाहरुले सुरक्षित गर्भपतन गराएकाले महिलाहरु सचेत भएको देखिन्छ । त्यसो त लुकिछिपी विभिन्न मेडिकलहरुमा गर्भपतन गराउँने गरेको उदाहरण पनि प्रसस्तै छन् ।

तर, कानुनी मान्यता प्राप्त स्वास्थ्य सेवामा अनिच्छित गर्भधारण भएमा ढुक्क भएर सुरक्षित गर्भपतन गर्न सकिने व्यवस्था रहेको छ ।
सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन स्वास्थ्य ऐन २०७५ अनुसार लैङ्गिक हिंसा अन्त्य कानुनमा सुधार भएको नेपालको कानुन र युवा विकास केन्द्रले ल्याएको योजना अनुसार अनिच्छित गर्भधारण, बाध्यतात्मक गर्भधारण वा महिला हिंसा जस्ता घटनाले गर्भधारण भएमा महिलाले चाहेको खण्डमा सुरक्षित गर्भपतन गराउँन सकिने व्यवस्था छ ।