सुनसरीको रामधुनीमा यसरी गर्न सकिन्छ पर्यटन प्रबर्धन

शिशिर भट्टराई

रामधुनी

नेपाल पर्यटन बर्ष २०२० मा नेपाल सरकारले २० लाख बढी पर्यटक भित्राउने लक्ष्य लिएसँगै अहिले आम मानिसमा उत्साह छाएको छ । आम मानिसले अहिले सामाजिक सञ्जालमा मात्र नभएर विभिन्न पत्रपत्रिका र अनलाईन पोर्टलहरुमा प्रचारप्रसार गरिरहेका छन् । तर, त्यसबाट आर्थिक फाइदा कसरी लिने भन्नेबारे अझै पनि बहस भएको छैन ।
सुनसरीको रामधुनी नगरपालिकामा पनि पर्यटन बिकासको हल्ला सुरु भएको लामो समय भइसक्यो । ठाउँको प्रचारप्रसार गरौँ, बिकास गरौँ भन्न सम्म सामाजिक अगुवा र बुद्धिजिविहरुले भ्याउँन थालेका छन् । तर, पर्यटकलाई यहाँ ल्याउँदाको फाईदा र उनीहरु आएर मनोरञ्जन गर्ने बस्ने ठाउँबारे भने बहस भएको छैन । न त स्थानीय वुद्धिजीविरु अग्रसर छन्, न त स्थानीय सरकारले बजेट निर्माण लगायतका पर्यटन क्षेत्रका कार्यमा कुनै विज्ञसँग छलफल नै गर्छ ।
न रामधुनी नगर क्षेत्रमा सुविधा सम्पन्न होटल तथा लजको ब्यवस्था छ । न त घुम्नका लागि उपयुक्त वातावरण नै । हामीले अहिले रामधुनी मन्दिरमा धार्मिक पर्यटनको बहस गरिरहेका छौँ । धार्मिक यात्रामा आउँने मानिस पनि मनोरन्जन लिन चाहन्छ र फ्रेस हुँन चाहन्छ । तर, रामधुनी नगरक्षेत्रमा घुम्नलाएक ठाउँ नै बनाउँन नसक्दा चिन्ता र चासोको बिषय बनिरहेको छ ।
यदि बाह्य वा आन्तरिक जुनसुकै ठाउँको पर्यटक आएपनि रामधुनीमा खर्च गर्ने ठाउँ खोइ ? धार्मिक यात्रा सँगै १ दिन त्यँहि बिताउँछु भनेर कुनै पर्यटक आयो भने उसलाई दिन बिताउँने र बेलुका खाने बस्ने ब्यवस्था खोइ ? धार्मिक यात्रामा आएको मानिसले पनि पुजापाठ सकेर खानेकुरा खान्छ । खोइ हामीले उसलाई खर्च गराउँन सकिने अबस्था ? अब यो बिषयमा केन्द्रीत भएर हामीले बहस गर्ने बेला आएको छ ।
हामीले पर्यटकले किन्न चाहँदा जम्मा पुजागर्ने फूलत बेच्न सक्दैनौ भने हामीलाई पर्यटक आएर के आर्थिक फाइदा हुँन्छ ? रामधुनी मन्दिरमा पुजा गर्ने फूल पर्यटकले आफै लिएर आउलान् त ? खानेकुरा पनि लिएर आउलान् ? नास्ता पनि लिएर आउलान् ? तर, पर्यटक आफैले यात्रामा आउँदा आबश्यक सामान लिएर आउँने र सम्बन्धित ठाउँमा खर्च नगर्ने हो भने त्यसलाई कस्तो पर्यटन भन्ने ? फाइदा होइन यथास्थितिमा रामधुनीमा पर्यटक आउँदा नोक्सान मात्र हुन्छ । धुलाम्मे हिलाम्मे र साँघुरो बाटोमा दुर्घटना हुँने र बिरामी परिने सम्भावना मात्र बढ्छ ।
रामधुनी मन्दिरलाई रामायण सर्किटमा जोड्ने भनेर हल्ला मात्र फिजाइन्छ । रामायण सर्किटमा जोड्नु राम्रो कुरा हो । तर, नेपाल सरकारको मन्त्रीपरिषदले निर्णय गरिसकेर भारतमा प्रस्ताव लगिसकेपछि त्यसमा आबश्यक छलफल गर्ने र भारतले आबश्यक ठाने पूर्वाधार निर्माण लगायतका प्रक्रिया सहित कहिले हो रामायण सर्किटमा जोडिने त्यसको टुङ्गो छैन ।
आन्तरिक रुपमा हामीले धरानको पिण्डेश्वर, बराहक्षेत्र, दन्तकाली, बुुढासुब्बा, कोशीटप्पु जस्ता ठाउँलाइ त जोड्न नसकिरहेको अवस्था छ । रामायण सर्किटको कुरा त टाढाको भयो । यदि बराक्षेत्र आएको पर्यटक रामधुनी आउँने, पिण्डेश्वर जाँने र दन्तकाली जाँने, रामधुनी, पिण्डेश्वरी वा दन्तकालीमा आएको पर्यटक अन्य क्षेत्रमा त्यहि अनुरुप जाँने वातावरण खोई ? धार्मिक रुपमै आएको पर्यटक भएको भएपनि पर्यटक मनोरन्जन लिन चाहन्छ । यी आन्तरिक धार्मिक सर्किटलाई जोडेर त्यसमा कोसीटप्पुको अर्ना हेर्न पनि पर्यटकलाई लैजाने हो भने पर्यटन प्रबर्धनमा जोड पुग्नेछ । यसरी रामधुनीलाई रामायण सर्किटमा जोड्ने महत्वकाक्षी सपना देख्ने हामीले १, २ घण्टाको दुरीमा रहेको बराक्षेत्रलाई सम्म जोड्न सकेका छैनौँ ।
रामधुनी मन्दिरमा आन्तरिक पर्यटनको पनि राम्रो सम्भावना छ । त्यहाँ बिभिन्न पर्वका समयमा निकै ठूलो मेला लाग्ने गर्दछ । धार्मिक हिसावले आन्तरिक पर्यटकका लागि महत्वपूर्ण रह्यो । प्राकृतिक हिसाबले पनि त्यतिकै महत्वपूर्ण छ । पिकनिक स्पोर्टको रुपमा बिकास गर्न सकिने राम्रो सम्भावना छ । अहिले रामधुनीवासी नगर नै छाडेर अन्य ठाउँमा पिकनिकका लागि जाँने गरेको पाइन्छ । पर्याप्त वनजङ्गल सहितको सित्तल ठाउँ भएता पनि ब्यवस्थापनको अभावमा रामधुनी पछि परिरहेको छ ।
त्यस्तै पर्यटन बिकासको अर्को महत्वपूर्ण सम्भावना पनि छ । यो नगर थारु समुदायको करिब ६५ प्रतिशत जनसङ्ख्या रहेको नगर हो । यहाँ थारु भेषभुषा र संस्कृतिको उचित प्रदर्शनी र थारु लगायत अन्य सम्भावित जातिको संस्कृति संरक्षण तथा थारु होमस्टेको अबधारण ल्याएर त्यसको बिकास गर्न सकिने राम्रो सम्भावना रहेको छ ।
६५ प्रतिशत एउटै समुदायको बसोवास रहेको नगर बिरलै पाइन्छ । त्यसमा थारु संस्कृति रोचक नै छ । संस्कृति हेर्न र थारु संस्कारमा रम्नका लागि होमस्टेको अबधारण निकै राम्रो हो । जम्मा होमस्टेको मात्र अबधारण होइन । त्योसँगै पर्यटन बिकासका सम्भावनाको अध्यन र बिकास हुँनु आबश्यक रहेको छ । जसरी हुँन्छ, पर्यटकलाई रमणीयता दिन सकियो भने पर्यटन प्रबर्धन हुनेमा विश्वास गर्न सकिन्छ । होमस्टे स्थापना गर्दा त्यसको मोडल कुनै आधुनिक होटल शैलीको नहुने भएकाले पनि पर्यटकको मन तानिनु स्वभाविक हो ।
रामधुनीमा बहुसङ्ख्यक स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि थारु समुदायका छन् । र, त्यतिले पनि नभए यहि भुमिकी चेली पशुपंक्षी बिकास राज्यमन्त्री समेत रहेकी रामकुमारी चौधरी संघीय सरकारमा छिन् । थारु भाषा, संस्कृतिलाई जोगाउँने अनि हामस्टेको अबधारणा सहित थारु संस्कृति र संस्कारले पाहुँनलाई स्वागत गर्नाले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको ओइरो लाग्न सक्छ ।
त्यसमा पनि महत्वपूर्ण कुरा जोडिएको छ । जम्मा होमस्टे भएर मात्र पनि पर्यटक आउँने होइन । होमस्टेमा अन्त घुमेर बस्ने हो । होमस्टे सँगै घुमेर दिन बिताउँने ठाउँ चाहि पक्का हुँनुपर्दछ । नगर भित्रै स्वीमिङ् स्पोर्ट र पिकनिक स्पोर्टको रुपमा र दिन बिताउँन अकर्षक गन्तब्यको रुपमा बिकास गर्न सकिने रामधुनी मन्दिर परिसरको धुनीवन, सङ्करवेली र रासताल जस्ता निकै रमणीय ठाउँहरु पनि छन् ।
नगर भित्रका सम्भावित रोचक र रमणीय ठाउँहरुलाई दिन बिताउँने अकर्षक ठाउँको रुपमा बिकास गर्ने र बस्नका लागि होमस्टेको अबधारण ल्याउँने हो भने पर्यटन बिकासमा थप टेवा पुग्छ ।
कतिपय धार्मिक पर्यटक निकै संस्कृतिक खालका पनि हुँन्छन् । शुध्द्ध शाकाहारी पनि हुँन्छन् । जहाँ पायो त्यहि, जस्तो पायो त्यस्तै होटल वा होमस्टेमा बस्न रुचाउँदैनन् । उनीहरुका लागि छुट्टै खालको बस्ने र खानेको ब्यवस्था मिलाउँन सकियो भने यहाँको ठाउँ प्रबर्धन हुनेमा विश्वास गर्न सकिन्छ ।
यसरी पर्यटक आएर बस्न सक्ने खालको वा खर्च गर्ने खालको वातावरण बन्यो भने स्थानीयले राम्रै रोजगारी सँगै मनग्य आम्दानी कमाउँन सक्छन् । धार्मिक पर्यटक आउँदा फलफूल लगायतका खेतीको माध्यमबाट किसानहरुलाई रोजगारी बढ्छ । पर्यटकलाई घुमाउँदा सवारीसाधनको पनि उपयोग हुँन्छ । त्यसबाट पनि रोजगारी पाउँन सकिन्छ । समग्र क्षेत्रको बिकास र बिस्तारले जनताको आयस्तर बृद्धि हुँनसक्छ । जनताको आयस्तरमा बृद्धि, होटल तथा होमस्टे ब्यवसायको बिकास, कृषि तथा पशुपालनमा भएको ब्यवसायिकताले सरकारको राजश्वमा बृद्धि हुँन्छ । जनताको आयस्तरमा भएको बृद्धि, सरकारी आम्दानीमा भएको बृद्धि र रोजगारीमा भएको बृद्धिले गर्दा समग्र राज्यको सपना ‘सुखी नेपाली समृद्धि नेपाल’ तथा स्थानीय सरकारको सपना ‘समृद्ध रामधुनी सुखी रामधुनीवासी’ भन्ने सपनालाई साकार पार्ने कुरामा महत्वपूर्ण सहयोग पुग्न सक्छ ।
नेपाल भ्रमण बर्षको तयारी भइरहेका बेला अबको बहस पर्यटनमैत्री हुँनुपर्दछ । हामीले पर्यटन बिकासका बहस गर्दा अनाबस्यक बिकासको भ्रम फिजाउँने भन्दापनि त्यसलाई अर्थतन्त्रसँग जोड्नु अपरिहार्य रहेको छ । आधारभूत पूर्वाधार निर्माणका कार्यहरु बाँकी नै रहेका छन् । सडकको अबस्था कमजोर छ । त्यसमा स्थानीय सरकारको गम्भीर ध्यानाकर्षण हुनुपर्छ । त्यसमा सम्पूर्ण सरोकारवालाहरुले सकारात्मक दृष्टिकोणका साथ स्थानीय सरकारलाई हरबखत सहयोग गरेमा रामधुनीलाई पर्यटकीय क्षेत्रका रुपमा विकास गर्न सकिन्छ ।