इटहरी : आफ्नो जमिन सुनसरी हो वा मोरङ भन्ने विषयमा अन्यौल हुँदा सास्ती खेप्नुपर्दाको पीडा कस्तो हुन्छ भनेर जान्नुपरे सुनौलो टोलकी गंगा भुजेललाई सोधे हुन्छ ।
आफू बसेको जमिनको धनीपूर्जा मोरङमा रहेपनि सुनसरीको इटहरी ३ बाट सेवासुविधा लिदैँ आएका यो गाउँका धेरैजसो घरपरिवारको पीडा भुजेलकै जस्तो छ । लालपूर्जा मोरङमा भएपनि सुनसरीबाटै राज्यबाट पाउने सेवासुविधा लिदैँ आएका यहाँका अधिक घरपरिवार अहिले विभिन्न समस्या झेल्दै आएका छन् ।
इटहरी उपमहानगरपालिका वडा नं. ३ का वडाध्यक्ष बालकृष्ण विष्टका अनुसार २०३२ सालतिर अहिलेको सुनौलो टोलभन्दा करीब पाँच सय मिटर पश्चिम भएर बूढीखोला बग्थ्यो । उनका अुनसार त्यसबेला नापी कार्यालयले खोलादेखि पूर्वको भाग मोरङ र पश्चिमको भाग सुनसरी भनेर छुट्याएको थियो ।
‘मोरङमा जग्गा भएपनि पहिल्यैदेखि सुनसरीबाटै सुविधा लिदैँ आएका छौँ,’ भुजेलले भनिन्, ‘हामीलाई जग्गा बिक्री गर्न र किन्न धेरै समस्या छ, आधा बाटो मोरङमा र आधा बाटो सुनसरीमा पर्छ ।’ उनले आफूलाई घर बनाउने क्रममा बैँकबाट ऋण निकाल्नका लागि असहज भएको स्मरण गरिन् ।
‘घर बनाउने क्रममा मोरङको लालपूर्जा भएपछि बैँकले धेरै तनाव दियो,’ भनिन्, ‘म धेरैवटा बैँकमा गएँ, ऋण निकाल्नका लागि एक वर्ष लाग्यो ।’
इटहरी उपमहानगरपालिका वडा नं. ३ का वडाध्यक्ष बालकृष्ण विष्टका अनुसार २०३२ सालतिर अहिलेको सुनौलो टोलभन्दा करीब पाँच सय मिटर पश्चिम भएर बूढीखोला बग्थ्यो । उनका अुनसार त्यसबेला नापी कार्यालयले खोलादेखि पूर्वको भाग मोरङ र पश्चिमको भाग सुनसरी भनेर छुट्याएको थियो ।
त्यसैले उक्त जमिन तत्कालीन अवस्थामा मोरङमा दर्ता गरेर धनीपूर्जा लिइएको विष्टको दाबी छ । ‘पछि २०४५ सालतिर उक्त जमिनभन्दा पूर्वतिरबाट खोला बग्न थालेपछि अहिलेको बस्ती खोलाका अनुसार सुनसरी, तर लालपूर्जाका अनुसार मोरङमा छ,’ वडाध्यक्ष विष्टले टाकुरान्यूजसँग भने, ‘२०६४ मा मात्रै सुकुम्बासी बस्ती बसेको भएपनि खोलाका कारण मोरङमा आउन, जान समस्या भएकाले यहाँका बासिन्दाले यतैबाट सेवासुविधा लिदैँ आएका छन् ।’
उनका अनुसार उक्त जमिन मोरङको सुन्दरहरैँचा ५ मा पर्छ । उनले भने, ‘वास्तविक रूपमा सुन्दरहरैँचा ५ मा उक्त जमिन छ, तर खोलाका कारण समस्या भएकाले सुविधा यतैबाट पाइरहेका छन् । जे भएपनि नागरिक हाम्रा हुन्, बसोबास जहाँ भएपनि फरक नपर्ला ।’
‘हरेक वर्ष वर्षातमा भागाभाग हुन्छ, आपत्विपद् पर्दा हामी मात्रै भाग्दैनौँ, सरकार पनि भाग्छ,’ उनको दुखेसो छ, ‘सरकारले त्यति राम्ररी हरेको छैन, बाहिरी रूपमा हेरेपनि वर्षातमा भागाभाग हुन्छ ।’
स्थानीय भविन्द्र राई आफू यो ठाउँमा बसोबास गर्दै आएको दस वर्ष बितेपनि आफू सुनसरी वा मोरङ कुन जिल्लाको बासिन्दा भएको भन्नेबारे अन्यौल भएको बताउँछन् । उनले भने, ‘हामी बसेको दस वर्ष भइसक्यो, कुन जिल्लाको भन्नेबारे अझै छुट्याउन सकेका छैनौँ ।’ उनले मोरङले चासो नदिएका कारण सुनसरीबाटै मतदाता परिचयपत्र बनाएर मतदान गर्दै आएको बताउँदै भने, ‘खोलाले सिमाना काटेपनि यो जग्गा ऐलानी भएका कारण सरकारले पनि चासो दिएको छैन ।’
सुनौलो टोल विकास संस्थाका सचिव समेत रहेका चन्द्रबहादुर राईका अनुुसार पहिले खोला सुनसरी हुँदै बगेका कारण त्यसबेला मोरङबाटै लालपूर्जा निकालिएको थियो । तर, अहिले खोला मोरङबाट बगेका कारण बीचको जमिनमा आफूहरू रहेको उनले बताए ।
यता, मोरङको सुन्दरहरैँचा वडा नं. ५ का वडाध्यक्ष रामप्रसाद रिजालले भने उक्त क्षेत्र मोरङकै जमिन रहेपनि यहाँका बासिन्दाले मोरङबाट कुनैपनि सुविधा नलिएको बताए ।
उनले भने, ‘मोरङले आफ्नो जमिन दाबी गर्दै आएको छ, तर हामीले खानेपानी, बिजुलीबत्ती सुनसरीबाटै उपभोग गर्दैै आएका छौँ ।’
स्थानीय छत्र तामाङले सुकुम्बासीका लागि सरकारले चासो नदेखाउँदा समस्या थपिदैँ गएको बताए । ‘हरेक वर्ष वर्षातमा भागाभाग हुन्छ, आपत्विपद् पर्दा हामी मात्रै भाग्दैनौँ, सरकार पनि भाग्छ,’ उनको दुखेसो छ, ‘सरकारले त्यति राम्ररी हरेको छैन, बाहिरी रूपमा हेरेपनि वर्षातमा भागाभाग हुन्छ ।’
यता, मोरङको सुन्दरहरैँचा वडा नं. ५ का वडाध्यक्ष रामप्रसाद रिजालले भने उक्त क्षेत्र मोरङकै जमिन रहेपनि यहाँका बासिन्दाले मोरङबाट कुनैपनि सुविधा नलिएको बताए । ‘उहाँहरू सुविधा माग्न आउनुहुन्न, खोला किनारमा बस्नेहरूमा धेरै नै समस्या छ,’ उनले भने, ‘अस्ति सरकारले सुकुम्बासी आयोगमा नाम टिपाउँदा मोरङबाटै यो क्षेत्रका बासिन्दाको नाम पनि टिपाएका छौँ ।’
वडाध्यक्ष रिजालका अनुसार यहाँ करीब दुई सय ५० घरपरिवार छन् । खोलापारी भएका कारण आफूहरूलाई विकास निर्माणका काम गर्न पनि समस्या भएको उनको भनाइ छ ।
यहाँका बासिन्दाले त सुनसरीबाटै सुविधा लिइहरेका छन् नि भन्ने प्रश्नमा उनले भने, ‘धनीपूर्जा त मोरङमै छ तरपनि प्राविधिक ल्याएर सीमा छुट्याउने विषयमा छलफल भइरहेको छ, मोरङको जग्गा सुनसरीमै लैजान त मिल्दैन, तर उहाँहरू कर तिर्न अहिले पनि मोरङमै आउनुहुन्छ ।’
Discussion about this post