धरान : कोशी प्रदेशमा हिमालदेखि तराईसम्म पर्यटनका लागि आवश्यक प्राकृतिक स्रोत र गन्तव्य भए पनि पर्यटकलाई लामो समयसम्म राखेर स्थानीय अर्थतन्त्रसँग जोड्ने योजना नहुँदा प्रदेशले अपेक्षित लाभ लिन नसकेको सरोकारवालाले बताएका छन् ।
पूर्वी नेपालमा पर्यटनको सम्भावना पहिचान भए पनि त्यसअनुसार पूर्वाधार, जनशक्ति उत्पादन, प्रचारप्रसार र पर्यटकीय प्याकेज विकास हुन नसक्दा पर्यटकको आगमनलाई स्थानीय आम्दानीमा रूपान्तरण गर्न चुनौती रहेको उनीहरूको भनाइ छ ।
विश्व पर्यटन दिवसका अवसरमा सुनसरी उद्योग वाणिज्य संघ धरानको आयोजना तथा पर्यटन कार्यालय धरान र इस्ट टुरिजम फाउन्डेसनको सहकार्यमा धरानमा आयोजित ‘पर्यटनका लागि हिमाल–तराई सम्बन्ध’ विषयक अन्तर्क्रियामा सहभागी पर्यटन व्यवसायी तथा पर्यटन क्षेत्रका विज्ञहरूले पूर्वी नेपालमा पर्यटन विकासका लागि योजनाबद्ध काम आवश्यक रहेको बताए ।
पर्यटन व्यवसायी भविष श्रेष्ठले कोशी प्रदेशमा गन्तव्यको कमी नभए पनि ती गन्तव्यलाई एउटै पर्यटन सर्किटमा जोड्न नसकिएको बताए । उनका अनुसार हिमाली क्षेत्रको पर्यटनलाई धरान, इटहरी, विराटनगरलगायतका सहरको बजारसँग जोड्न सके स्थानीय होटल, यातायात, खाद्य, हस्तकला तथा अन्य व्यवसायले प्रत्यक्ष लाभ लिन सक्छन् ।
पर्यटन कार्यालय धरानका प्रमुखले पनि कोशी प्रदेशमा पर्यटनको सम्भावना धेरै भए पनि त्यसअनुसार योजनाबद्ध र दीर्घकालीन काम हुन नसकेको बताए । गन्तव्य पहिचान गरेर मात्र पर्यटन विकास नहुने भन्दै उनले पूर्वाधार निर्माण, प्रचारप्रसार, सेवा गुणस्तर र स्थानीय जनशक्तिलाई पर्यटनसँग जोड्नुपर्नेमा जोड दिए ।
सगरमाथा आरोही शिव डाँगीले हिमाली पर्यटनमा स्थानीय समुदायको सहभागिता बढाउनुपर्ने बताए । हिमाल आरोहण तथा पदयात्राका लागि आउने पर्यटकलाई स्थानीय संस्कृति, खानपान र जीवनशैलीसँग जोड्न सके पर्यटकको बसाइँ लम्ब्याउन सकिने उनको भनाइ थियो ।
पर्यटन विश्लेषक तथा अनुसन्धानकर्ता अर्जुन उप्रेतीले कोशी प्रदेशमा विश्वस्तरीय हिमालदेखि सिमसारसम्मको पर्यटन सम्भावना रहे पनि पूर्वाधार र दक्ष जनशक्तिको अभाव प्रमुख चुनौती रहेको बताए ।
उनका अनुसार विश्वका ८ हजार मिटरभन्दा अग्ला १४ प्रमुख हिमालमध्ये पाँचवटा कोशी प्रदेशमा छन् । थप ६ वटा हिमाललाई अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता दिलाउने प्रक्रिया अघि बढे प्रदेशमा ८ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालको संख्या ११ पुग्न सक्ने उनले बताए ।
तर हिमालको संख्या बढ्नु मात्रै पर्यटन विकासको आधार नहुने उप्रेतीको भनाइ छ । ‘गन्तव्यमा पर्यटक पुग्ने बाटो, बस्ने ठाउँ, खानेकुरा, गाइड, सुरक्षा र सूचना प्रणाली’ एकैपटक विकास गर्नुपर्ने उनले बताए ।
उनले स्थानीय पर्यटन व्यवसायीले नेपाल पर्वतारोहण संघसँग सहकार्य गरेर स्थानीयस्तरमै ट्रेकिङ तथा क्लाइम्बिङ गाइड उत्पादन गर्नुपर्ने बताए । अहिले पूर्वी नेपालको पर्वतीय पर्यटन काठमाडौं केन्द्रित रहेको भन्दै उनले स्थानीय युवालाई तालिम दिएर पर्यटनमै रोजगारी सिर्जना गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।
विराटनगर, धरान र इटहरीजस्ता ठूला सहरमा समेत पदयात्रा तथा पर्वतारोहणका लागि आवश्यक पोशाक र सामग्री सहज रूपमा उपलब्ध नहुँदा पर्यटक काठमाडौंमै निर्भर हुनुपर्ने अवस्था रहेको उप्रेतीले बताए ।
उनका अनुसार मकालु, शिवधारा र दोबाटेलगायतका क्षेत्रमा आतिथ्य पूर्वाधारसमेत पर्याप्त छैन । कतिपय गन्तव्यमा पर्यटकलाई व्यवस्थित रूपमा बस्न सक्ने होटल तथा लजको अभाव रहेको उनले बताए ।
कोशी प्रदेशका हिमाली क्षेत्रलाई तराईका प्रमुख सहरसँग जोडेर ‘हिमाल–पहाड–तराई पर्यटन सर्किट’ निर्माण गर्नुपर्नेमा पनि कार्यक्रममा जोड दिइयो । पाताल डाँडा, पिके डाँडालगायतका क्षेत्रमा दुईदेखि चार दिनका छोटा प्याकेज सञ्चालन गर्न सकिने सम्भावना रहेको उप्रेतीले बताए ।
त्यस्तै कोशी प्रदेशका सिमसार क्षेत्रलाई पनि पर्यटनसँग जोड्न सकिने उनको भनाइ छ । प्रदेशमा रहेका ७९ सिमसार क्षेत्रमध्ये कोशी टप्पु, माइपोखरी र गोक्यो रामसार सूचीमा सूचीकृत रहेको उल्लेख गर्दै उनले यस्ता क्षेत्रलाई चरा अवलोकन तथा प्रकृति पर्यटनसँग जोड्न सकिने बताए ।
कार्यक्रममा पूर्वी नेपालका चर्चित पर्वतारोहीलाई स्थानीय पर्यटन बजारसँग जोड्नुपर्ने विषयसमेत उठाइएको थियो । सगरमाथा आरोहणमा विश्व कीर्तिमान बनाएका पर्वतारोहीसँग पूर्वी नेपालका प्रमुख सहरको व्यावसायिक सम्बन्धसमेत स्थापित गर्न नसक्नु पर्यटन क्षेत्रको कमजोरी भएको उप्रेतीले बताए ।
सरोकारवालाले सामाजिक सञ्जालमार्फत गन्तव्यको प्रचारप्रसार बढाउने, स्थानीय पर्यटन व्यवसायी र युवालाई दक्ष बनाउने तथा विराटनगर, इटहरी र धरानलाई पर्वतीय पर्यटनको प्रवेशद्वारका रूपमा विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।
Discussion about this post