इटहरी : शिखर चुम्ने सपना पछाउँदै गर्दा आधार शिविरमै ज्यान गुमाउन पुगे टाशी शेर्पाले । टेन्टमा सुतिरहेकै अवस्थामा उनको मृत्यु भएको आरोहण गाईड टाँसी शेर्पाले टाकुरा न्यूजलाई जानकारी गराए ।
हिमालको काखमा पुग्नेहरूको कथा प्रायः शिखरबाट सुरु हुन्छ र शिखरमै पुगेर सकिन्छ । कसले कति घण्टामा चुचुरो चुम्यो, कसले नयाँ कीर्तिमान बनायो, कसले कति पटक हिमाल आरोहण गर्यो ? हिमालका समाचारमा यिनै कथाहरू बढी सुनिन्छन् ।
तर, ती सफलताका कथाको पछाडि केही यस्ता मानिस हुन्छन्, जसको नाम आरोहणको सूचीमा कहिल्यै लेखिँदैन । उनीहरू आरोहीका भारी बोक्छन्, खाना पकाउँछन्, शिविर तयार गर्छन्, बाटो बनाउँछन् र कठिन हिमाली यात्रालाई सम्भव बनाउँछन् ।
सङ्खुवासभाको मकालु गाउँपालिका–२ नावा गाउँका २० वर्षीय टासी शेर्पा पनि यस्तै एउटा यात्रामा थिए ।
मनास्लुको शिखर चुम्ने उनको आफ्नै सपना थियो कि थिएन, त्योभन्दा ठूलो कुरा उनी अरूको आरोहण यात्रालाई सफल बनाउन हिमालको काखमा पुगेका थिए । तर, मनास्लु आधार शिविर पुगेको केही समयमै उनको आफ्नै जीवनयात्रा भने अप्रत्याशित रूपमा टुंगियो ।
सामागाउँदेखि आधार शिविरसम्म
नेपालको शरद् ऋतुको आरोहण सिजन सुरु हुँदै थियो । मनास्लुमा आरोहीहरूको चहलपहल बढ्दै थियो । विभिन्न देशबाट आएका आरोही र उनीहरूका सहयोगीहरू आधार शिविरतर्फ उक्लिरहेका थिए ।
त्यही यात्रामा टासी पनि थिए ।
उनी पायोनियर एडभेन्चरसँग आबद्ध भएर पोर्टर तथा भान्से कामदारका रूपमा कार्यरत थिए । उनको मुख्य जिम्मेवारी सामागाउँदेखि मनास्लु आधार शिविरसम्म आरोहणका लागि आवश्यक सामग्री पुर्याउनु थियो ।
हिमाली क्षेत्रमा पोर्टरको काम बाहिरबाट हेर्दा सामान्य जस्तो देखिए पनि त्यो आफैंमा कठिन काम हो । उकालो–ओरालो, चिसो हावा, कम तापक्रम र दुर्गम भूगोलका बीच भारी बोकेर हिँड्नुपर्छ ।
टासीका लागि पनि मनास्लुको त्यो यात्रा एउटा रोजगारी थियो । तर हिमालले उनको जीवनमा अन्तिम अध्याय लेखिदिनेछ भन्ने सायद कसैले सोचेको थिएन ।
त्यो अन्तिम रात
मनास्लु आधार शिविरमा पुगेपछि टासी एउटा टेन्टभित्र सुत्न गए । उक्त टेन्टमा जेनेरेटर राखिएको थियो । बताइएअनुसार उनी त्यहाँ सुत्न गएको कुरा अरूलाई जानकारी थिएन ।
बिहान भयो । आधार शिविरमा आरोहणको तयारी सुरु हुनुपर्ने थियो । तर टासी उठेनन् ।
सेप्टेम्बर ४ को बिहान उनी त्यही टेन्टभित्र मृत अवस्थामा भेटिए । प्रहरीका अनुसार उनको मृत्यु अघिल्लो रातमै भएको हुन सक्ने प्रारम्भिक अनुमान छ ।
घटनाले आधार शिविरमा रहेका आरोही, सहयोगी र अन्य कामदारलाई स्तब्ध बनायो । केही समयअघिसम्म सामान बोक्दै र दैनिक काममा व्यस्त रहेका एक युवा अचानक जीवनबाट बिदा भएका थिए ।
पायोनियर एडभेन्चरका महाप्रबन्धक निवेश कार्कीका अनुसार प्रारम्भिक रूपमा टेन्टभित्रको वातावरणका कारण निसास्सिएर मृत्यु भएको हुन सक्ने आशंका गरिएको थियो । अर्को प्रारम्भिक मूल्याङ्कनमा खुला अवस्थामा रहेको खाना पकाउने ग्यास सिलिन्डर पनि घटनासँग सम्बन्धित हुन सक्ने सम्भावना औँल्याइएको थियो ।
तर, यी सबै प्रारम्भिक अनुमान हुन् ।
टासीको मृत्युको वास्तविक कारण अहिलेसम्म निश्चित भएको छैन । पोस्टमार्टम तथा सम्बन्धित निकायको अनुसन्धानपछि मात्र मृत्युको कारण स्पष्ट हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
मौसम पनि बन्यो बाधक
हिमालमा मृत्यु मानिसका लागि मात्र अन्तिम घटना होइन, शवलाई घरसम्म फर्काउनु पनि कहिलेकाहीँ अर्को कठिन यात्रा बन्न पुग्छ ।
टासीको शव काठमाडौं ल्याउने प्रयासमा पनि मनास्लुको खराब मौसम बाधक बन्यो । मौसम प्रतिकूल हुँदा हेलिकप्टर आधार शिविरसम्म पुग्न सकेन ।
केही समयपछि मात्र उनको शव काठमाडौं ल्याउन सम्भव भयो । शव सुरुमा त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल लगियो । तर त्यहाँ शव राख्ने ठाउँ उपलब्ध नभएको जानकारीपछि शवलाई पाटन अस्पतालमा सारिएको थियो ।
सङ्खुवासभाको पहाडी गाउँबाट रोजगारीको खोजीमा हिमालको काखसम्म पुगेका टासी अन्ततः काठमाडौं हुँदै आफ्नो अन्तिम घरतर्फ फर्किने यात्रामा थिए ।
मनास्लु ८,१६३ मिटर अग्लो विश्वको आठौँ अग्लो हिमाल हो । आरोहणको मौसममा यहाँ संसारका विभिन्न भागबाट आरोहीहरू आउँछन् ।
आरोहीका लागि हिमाल साहस र उपलब्धिको प्रतीक हो । तर स्थानीय कामदारका लागि त्यही हिमाल रोजगारीको स्रोत पनि हो ।
आधार शिविरमा एउटा सफल आरोहणको पछाडि धेरै हात हुन्छन् । कसैले सामान बोकिरहेको हुन्छ, कसैले खाना पकाइरहेको हुन्छ, कसैले टेन्ट मिलाइरहेको हुन्छ, कसैले बाटो र शिविर व्यवस्थापन गरिरहेको हुन्छ ।
आरोही शिखरतर्फ उक्लँदा यी मानिसहरू पनि उनीहरूसँगै हुन्छन् । तर प्रायः क्यामेराको फ्रेममा हुँदैनन् । टासी पनि त्यही अदृश्य श्रमको एउटा हिस्सा थिए ।
यस घटनासँगै हिमाल आरोहणलाई सफल बनाउन दिनरात काम गर्ने स्थानीय कामदारहरूको सुरक्षा कति प्राथमिकतामा छ ? भन्ने प्रश्न उब्जिएको छ ।
दुर्गम हिमाली क्षेत्रमा काम गर्ने पोर्टर, भान्से, सहयोगी र अन्य श्रमिकको सुरक्षाका लागि पर्याप्त जानकारी, सुरक्षित बसोबास, ग्यास तथा जेनेरेटरको उचित व्यवस्थापन र आपत्कालीन उद्धार प्रणाली कति प्रभावकारी छन् भन्ने प्रश्न टासीको घटनापछि अझ महत्वपूर्ण बनेको छ ।
२० वर्षमै रोकिएको जीवन
२० वर्षको उमेर जीवनको सुरुवात हो । सपना देख्ने, परिवारका लागि केही गर्ने, नयाँ ठाउँ पुग्ने र भविष्य बनाउने उमेर । टासीले पनि यस्तै केही सपना बोकेका थिए होलान् ।
सङ्खुवासभाबाट मनास्लुसम्मको उनको यात्राले उनको परिवारलाई जीवनभरको पीडा दिएर फर्किएको छ । विशाल हिमालको छायामा २० वर्षीय एक युवकको जीवन भने एउटा सानो टेन्टभित्र समाप्त भयो ।
आरोहीहरू आगामी दिनमा शिखरतर्फ अघि बढ्नेछन् । आधार शिविरमा फेरि टेन्टहरू ठडिनेछन् । खाना पाक्नेछ । सामान ओसारिनेछ । हेलिकप्टरहरू उड्नेछन् । र हिमालले फेरि नयाँ आरोहण कथाहरू जन्माउनेछ । तर ती कथाबीच टासीको कथा पनि सम्झनुपर्नेछ ।
किनकि, हिमाल शिखरमा पुग्नेहरूको कथा मात्र होइन । हिमाल ती मानिसहरूको पनि कथा हो, जसले अरूलाई शिखरसम्म पुर्याउन आफ्नै काँधमा भारी बोकेर उकालो चढ्छन् ।
टासी शेर्पा त्यही कथाका एक पात्र थिए ।
Discussion about this post