बसाइँसराइले उदयपुरका पहाडी गाउँ रित्तिँदै

उदयपुर : उदयपुरका आठ वटा पालिकामध्ये ४ वटा नगरपालिका र ४ वटा गाउँपालिका रहेकोमा पहाडी भएको भेगमा पर्ने ४ गाउँपालिका बसाइँसराइ गर्नेको संख्या बढ्दै गएको छ । गाउँबाट नगर क्षेत्रमा बसाइँ सरी आउनेको संख्या बढ्दै गएको हो ।

उदयपुरका पहाडी पालिकाहरूमा खासगरी खेतबारीमा खेतीबाली कम हुने, सिँचाइको असुविधा, पाखोबारी, पहिरोका भय, यातायातको असुविधा भएको छ । शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानीको समस्याका कारणले बसाइँसराइ गर्ने क्रम बढेको हो ।

एकातर्फ पुरुषहरू वैदेशिक रोजगारमा जाने र महिलाहरू छोराछोरी पढाउनका लागि सहर बजारमा तथा सुविधायुक्त ठाउँमा बस्ने क्रम रहेकोले वैदेशिक रोजगारबाट फर्किएपछि गाउँ नजाने र सहर बजारमै जग्गा किनेर घर बनाएर बस्ने गरेकाले गाउँ रित्तिदैँ गएको हो ।

यस विषयमा उदयपुरगढी गाउँपालिकाका अध्यक्ष मानबहादुर केप्छाकी मगरले बसाइँसराइ गरी जानेका कारण जनसंख्या घटेको बताए ।

२०६८ को जनगणनाअनुसार उदयपुरगढीको जनसंख्या ३२ हजार रहेकोमा २०७८ सालको जनगणना अनुसार २८ हजार ५ सय रहेको उनले बताए ।

अध्यक्ष मगरका अनुसार पहाडी क्षेत्रमा उब्जाबाली नहुने, सिँचाइको असुविधा, बाटोको समस्या, पैसा हातमा भएर पनि किनेर खान नपाइने अवस्था छ । स्तरीय शिक्षाको अभाव, बिरामीलाई उपचारको समस्या लगायतका विविध समस्याका कारण उदयपुरगढी गाउँपालिकाबाट बसाइँसराइ गर्नेको संख्या बढेको हो ।

गत आर्थिक वर्ष (२०८२।०८३) मा उदयपुरगढीबाट बसाइँसराइ गरी जानेको संख्या एक सय ४१ घर धुरीका चार सय ५५ जना रहेको र बसाइँ आउनेको संख्या भने ७१ घरधुरीका एक सय ९८ जना रहेको अध्यक्ष मगरले बताए ।

यसैगरी लिम्चुङ्बुङ गाउँपालिकाका कार्यवाहक अध्यक्ष पुष्पलाल राईका अनुसार स्थानीय सरकारले बसाई सराई रोक्नका लागि सक्दो प्रयास गरिरहेको छ ।

तर नेपाल सरकारले नीति निर्माण गर्दा नेपालको हिमाली पहाडी क्षेत्रको भूगोल गाउँ घरको अवस्थालाई मध्यनजर गरेर नीति नबनाउँदा बसाई सराईले गाउँ रित्तिदैँ गएको बताए ।

अध्यक्ष राईले बाँदर आतङ्क, यातायातको असुविधा, उब्जा कम हुने लगायतका कारणहरू रहेको र यसलाई रोक्न केन्द्रीय सरकारले पनि भूगोल अनुसार नीति निर्माणमा ध्यान दिनुपर्ने बताए । राज्यले दिने सेवा सुविधामा कमी भएपछि र नीति नै जनताका हितमा नभएकोले बसाइँसराइ बढेको बताए ।

लिम्चुङबुङ गाउँपालिकाबाट आ.व. २०८२।०८३ मा एक सय १४ घरका दुई सय ९९ जना बसाइँ सरी गएको र आउनेमा आठ घरधुरीका १५ जना रहेको पालिकाको पञ्जीकरण शाखाले जनाएको छ ।

यसैगरी, रौतामाई गाउँपालिकाका अध्यक्ष वीरेन्द्रबहादुर मगरले कतिपय धेरै दुःख पाएर बसाइँ सरी जाने गरेको बताए । बसाइँसराइ रोक्नका लागि रौतामाई गाउँपालिकाले कस्तो नीति लिएको छ भन्ने जिज्ञासामा अध्यक्ष मगरले ठोस जवाफ दिन सकेनन् ।

रौतामाई गाउँपालिकाको पञ्जीकरण शाखाले दिएको विवरणअनुसार यस पालिकाबाट आ.व. २०८२।०८३ मा एक सय ५४ घरधुरीका चार सय ४९ जना बसाइँ सरी अन्यत्र गएको र ३० घरधुरीका ९५ जना अन्यत्रबाट बसाइँ सरी आएका छन् ।

यस विषयमा ताप्ली गाउँपालिकाका अध्यक्ष ढुंगराज विश्वकर्मासँग जिज्ञासा राख्दा शिक्षा स्वास्थ्यका कारण करिब ६० घरपरिवार काडमाण्डौँ बसाइँ सरी गएको बताए । हाल ताप्लीको करिब १४ हजार पाँच सय जनसंख्या र पाँच हजार ६ सय मतदाता संख्या रहेको उनले बताए ।

गाउँपालिकाको पञ्जीकरण शाखाले दिएको जानकारीअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२।०८३ मा बसाइँ सरी जाने घरधुरीको संख्या तीन सय ५६ रहेको र व्यक्तिको सदस्य संख्या एक हजार ८१ छन् । बसाइँ सरी आउने घरधुरी ३९ र व्यक्ति संख्या एक सय एक जना रहेका छन् ।

यसैगरी त्रियुगा नगरपालिकामा बसाइँ सरी आउनेको संख्या ६५९ घरधुरीका दुई हजार १३ जना रहेका छन् भने जानेको संख्या तीन सय २१ घरधुरीका नौ सय ६७ जना रहेको पञ्जीकरण शाखाका शिरोमणि खतिवडाले बताए ।

उदयपुरबाट बसाइँ सरी जानेहरू विराटनगर, काठमाण्डौँ, सुनसरी लगायतका शिक्षा स्वास्थ्य तथा अन्य सेवा सुविधा सम्पन्न जिल्लामा गएका छन् । त्रियुगामा बसाइँ सरी आउनेहरू भने खोटाङ, ओखलढुंगा, भोजपुर र उदयपुरकै विकट पहाडी भेगजस्तै लिम्चुङबुङ, ताप्ली, उदयपुरगढी, रौता लगायतका पालिकाहरूबाट आएका छन् ।

कटारी नपामा बाहिरबाट बसाई सरी आउने १सय ६७ घरधुरीका ५सय ३५ परिवार रहेका छन भने बसाई सरेर बाहिर जाने १सय ५४ घरधुरीका ४सय ६७ जना रहेका छन् । कटारीमा पनि खोटाङ, ओखलढुंगा, सोलुखुम्बु, सिन्धुली जिल्लाबाट बसाई सरी आएको पंजिकरण शाखाले जनाएको छ । बसाईसरी जानेहरु काठमाण्डौ, बिराटनगर लगायतका शहरमा गएका छन् ।

चौदण्डीगढी नपाबाट बसाई सरी जाने १सय ५४ घरधुरीका ४सय४२ जना रहेका छन भने बसाई सरी आउनेहरु २ सय १ घरधुरीका ५सय ७४ जना रहेका छन् । चौदण्डीगढीमा पनि खोटाङ। भोजपुर लगायतका जिल्लाबाट बसाई सरी आउनेहरु रहेका छन् ।

यसैगरी बेलका नगरपालिकामा बसाई सरी आउनेको संख्या २सय ४७ घरधुरीका ६सय ९३ जना रहेका छन भने बेलकाबाट अन्यत्र बसाई सरी जानेको संख्या २सय घरधुरीका ५सय ६० जना रहेका छन् । बेलकामा बढी भोजपुर जिल्लाबाट खोटाङबाट बसाई सरी आएका छन भने जानेमा सुनसरी, मोरङ जिल्लामा बढी रहेका छन्।

जिल्लामा १ हजार ५ सय ९९ घरधुरीका ४ हजार ७ सय २० जना बसाई सरी जानेको संख्या छ भने बसाई सरी आउनेको संख्या १ हजार ४ सय २२ घरधुरीका ४ हजार २ सय ८४ जना रहेको छ । पहाडी ४ गाउँपालिकाबाट बाटो खानेपानी शिक्षा स्वास्थ्य तथा बाँदर आतंकका तथा अन्य असुविधाका कारण बसाई सरी जाने ७ सय ७० घरधुरीका २ हजार २ सय ८४ जना रहेका छन भने शहरी तथा बजार क्षेत्रका ४ नगरपालिकाबाट बसाई सरी जानेको संख्या ८सय २९ घर धुरीका २ हजार ४ सय ६६ जना रहेका छन् ।

पहाडी ४ गाउँपालिकामा बसाई सरी आउने घरधुरी १ सय ४८ का ४सय ९ जना छन भने शहरी तथा बजार क्षेत्रमा बसाई सरी आउने १ हजार २ सय ७४ घरधुरीका ३ हजार ८सय १५ जना रहेका छन् ।

पहाडी गाउँ पालिकाबाट विविध असुविधाका कारण बसाई सरेको देखिन्छ भने शहरी तथा बजार क्षेत्रबाट चाहिँ उच्चस्तरको शिक्षा स्वास्थ्य तथा भौतिक सेवा सुविधा लिन तथा सम्पन्न परिवारहरु सुखभोगका कारण बसाई गर्नेहरु रहेका छन् ।

नगर र गाउँपालिकामा जिल्लामा सबैभन्दा बढी ताप्लीबाट ३ सय ५६ घरका १०८१ जना बसाई सरी गएका छन । नगरपालिकामा त्रियुगा नगरपालिकाबाट ३ सय २१ घरधुरीका ९सय ६७ जना बसाई सरेर अन्यत्र गएको देखिन्छ । जिल्लाको सबैभन्दा सुविधा युक्त मानिएको र सदरमुकाम रहेको नगरपालिकाबाट नै बसाई सरी जानेको संख्या निकै रहेको देखिन्छ ।

नगरपालिका तथा गाउँपालिकाले जनतालाई दिनु पर्ने सेवा सुविधा दिन नसक्दा बाटो घाटोको असुविधा बाँदरको समस्, खानेपानी , शिक्षा, स्वास्थ्य, सिंचाईको असुविधा, उब्जाबाली नहुने पाखोबारी, बाढी, पहिरो लगायतका समस्याले गर्दा मानिस बसाई सराई जान बाधय हुनु परेको लिम्चुङबुङ गाउँपालिकाका समाजसेवी राजकुमार राईले बताए ।

लिम्चुङ्बुङ गाउँपालिका वडा नं १ का वडाध्यक्ष जनदीप थापा मगरका अनुसार १ नं वडाबाट आर्थिक वर्ष २०८२ । ०८३मा १८ घर परिवारका ६० जना बसार्य सराई गरेर अन्यत्र गएको र पालिकाबाट सेवा सुविधा उपलब्ध गराउादा पनि बस्न नमानेको अवस्था छ । विगतको तुलनामा पालिकाले स्थानीयलाई सेवा सुविधा बढाएको र बैदेशिक रोजगारमा जानेहरु नै बढी सुविधायुक्त ठाउँमा बसाई जाने गरेको उनले बताए ।

सो पालिकाको २ नं वडाबाट ०५७।५८ देखि बसाई सरी जानेक्रम बढेको जानकारी दिदै २ नं वडा सचिव हेमन्त राईले २ नं वडामा पहिले ४ हजार जनसंख्या रहेकोमा अहिले घटेर २ हजार ५ सय मात्र रहेको जानकारी दिंदै २०८२। ०८३मा २६ घरका ७३ जना बसाई सरी गजएको बताए । उनले आ. ब. ०८१।०८२मा २ नं वडाबाट ३१ घरका १०५ जना बसाई सरी अन्यत्र गएको बताए । यसरी बसाई सराई गर्नुको कारणमा सचिव राईले भौगोलिक अवस्था, भौतिक सुविधा नहुनु, पाखो बारी,सिचायृको असुविधा, उब्जाबाली नहुनु, शिक्षा, स्वास्थ्य खानेपानी, सडक यातायात नहुनु आदि कारण रहेको बताए ।

३ नं वडाका सचिव गौतम दाहालले आ।ब २०८२ ।२०८३मा २७ घरका ४५ जना बसाई सरेको बताए । यसरी नै ४ नं वडाबाट ३२ घरका ८८ जना बसाई गएको वडाध्यक्ष छत्र बहादुर राईले बताए । ५ नं वडाबाट ५ घरका २७ जना बसाई सरेर अन्य गएको वडाध्यक्ष कविचन्द्र राईले बताए ।