इटहरी : नेपालमै दुर्लभ मानिने र विश्वकै सुन्दर जलपंक्षीमध्ये गनिने मन्डारिन हाँसको जोडी इटहरी उपमहानगरपालिका–२० तरहरा क्षेत्रमा देखिएपछि संरक्षणकर्मी र चराप्रेमीको ध्यान तानिएको छ।
रंगीन प्वाँख र विशिष्ट बनावटका कारण विश्वकै सुन्दर हाँसमध्ये गनिने मन्डारिन (जलचर) हाँसको उपस्थितिलाई यस क्षेत्रको जलचर तथा वातावरणीय अवस्था अनुकूल बन्दै गएको संकेतका रूपमा लिइएको छ।
चराचुरुङ्गी विज्ञहरूका अनुसार मन्डारिन हाँस प्रायः शान्त जलाशय, नदी किनार र वन क्षेत्र आसपास बसोबास गर्छन्।
तरहरामा जोडीकै रूपमा देखिनु यहाँ अस्थायी बसाइ वा प्रजननका लागि उपयुक्त वातावरण रहेको सम्भावनातर्फ इङ्गित गर्छ।
वाइल्डलाइफ फोटोग्राफर निशान शर्माले तरहरा क्षेत्रमा मन्डारिन हाँसको जोडी रेकर्ड गरेका हुन्। भाले मन्डारिन रंगीन र आकर्षक हुन्छ।
ढाडमा सुन्तला रंगको पखेटा हुन्छ भने चुच्चो रातो हुन्छ। मिश्रित रंगले आकर्षित देखिने भाले मन्डारिन टाढैबाट पनि सहजै चिनिन्छ।
यस्तै, पोथी मन्डारिन सामान्य र फिक्का रंगको हुन्छ। आँखाको वरिपरी सेतो घेरा, चुच्चो खैरो हुने यो चरा धुम्म–धुम्म देखिन्छ। आकारमा भने भालेपोथी उस्तैउस्तै देखिन्छ।
विश्वको सबैभन्दा सुन्दर जलपंक्षीका रूपमा चिनिने मन्डारिन हाँसको पोथी दृश्य तरहरा क्षेत्रमा पहिलोपटक गत ८ मंसिरमा शर्माले रेकर्ड गरेका थिए ।
पछिल्लोपटक भने हालै तरहरास्थित क्षेत्रीय कृषि अनुसन्धान केन्द्रको पोखरीभित्र भाले पनि देखिएपछि जोडी नै रेकर्ड गरिएको हो।
खासगरी यो चरा नेपालमा नियमित रूपमा नदेखिने सुन्दर प्रवासी प्रजाति हो।
विशेषगरी यो चराले टाउको पानीमा डुबाएर चर्न खोज्छन्। बलियो उडान गर्ने, राम्रो पौडी खेल्ने हुन्छन् भने मन्डारिन हाँसहरू सामान्यतयाः ताल, पोखरी, नदी र अन्य सिमसार क्षेत्रमा पाइन्छ। यी चराहरू प्रायः एक्लै वा सानो समूहमा बस्ने हुन्छन्।
‘प्राकृतिक मुभमेन्ट र उपयुक्त वासस्थान भएको ठाउँमा बस्न रुचाउँछ,’ शर्माले भने, ‘कहिलेकाहीँ आएर आराम गर्ने क्रममा बस्दा यो ठाउँ मन पराएर बसेको हुनसक्छ ।’
खासगरी रसिया, चाइन, कोरिया वा जापानबाट आएको हुनसक्ने उक्त जलपंक्षी प्रायजसोः नारायणी र फेवाताल आसपास देख्न सकिन्छ। पूर्व क्षेत्रमा भने उक्त चरा देखिनु जैविक विविधताका लागि सकारात्मक कदम मानिन्छ।
त्यससँगै यहाँका पंक्षी विशेषज्ञ र प्रकृतिप्रेमीहरूका लागि यस चराले ध्यान आकर्षितसमेत गरेको छ।
मानिसको आवातजावत धेरै भयो वा डिस्टर्ब भयो तत्काल जानसक्ने र यसको आनीबानी बुझ्नुपर्ने शर्माले सुझाए । पूर्वी नेपालमा मन्डारिन हाँसको दृश्य पछिल्लोपटक सन् २०२० मा सुनसरीको बर्जु तालमा एक वयस्क भाले अवलोकन गरिएको थियो।
पाँच वर्षपछि तरहराको यो नयाँ रेकर्डले यस क्षेत्रलाई प्रजातिको सम्भावित प्रवासी मार्ग वा अस्थायी विश्रामस्थलको रूपमा देखाएको छ।
यो चराको रेकर्डले पूर्वी नेपालको जैविक इतिहास, प्रवासी चराहरूको मार्ग, र संरक्षणका लागि महत्वपूर्ण रेकर्ड रहेको बताइएको छ ।
खासगरी जलाशय संरक्षण, अवैध सिकार नियन्त्रण र प्राकृतिक वासस्थान जोगाउन पहल गरेमा दुर्लभ चराको संख्याको संरक्षण गर्न सकिने विज्ञहरू बताउँछन्।
यसैबीच मन्डारिन हाँसको अवलोकनका लागि काठमाडौँसहित विभिन्न क्षेत्रबाट संरक्षणकर्मी यहाँ पुगेका छन्।
पछिल्लो समय मन्डारिन हाँसको जोडी नियाल्न संरक्षणकर्मी र चराप्रेमीको चासो थपिएको छ।
तस्बिरहरू : निशान शर्मा ।
यो पनि – तरहरामा मन्डारिन हाँसको दृश्य रेकर्ड, नेपालमै दुर्लभ
Discussion about this post