राज्यव्यवस्था विरुद्वको नाटक ‘बन्द बाक्सा’

इटहरी : अध्याँरो कोठाभित्र अचानक झ्याली, झ्याम्टा र ढोल बज्न सुरु हुन्छ । एक हुल मानिसहरू साकेला नाच्न थाल्छन् । केहीबेर नाचेपछि थकान मेट्न बसेको एकैछिनपछि सबैजना आ–आफ्नो बाटो लाग्छन् । साकेला नाच्न आएका पारुहाङ र सुम्निमा भने प्रेमको प्यासमा डुब्छन् ।

माथि उल्लेखित दृश्य धरान १० स्थित सैनिक भवनमा देखाइएको नाटक ‘बन्द बाक्सा’ भित्रको हो । इटहरीका मिलन चाम्लिङको लेखन तथा निर्देशन रहेको उक्त नाटक चैत २७ गतेदेखि मञ्चन हुँदै आएको छ ।

घरीघरी नाटकको ‘सिन’ले दर्शकको मनमा प्रेम थपिदिन्छ, घरीघरी उर्जा दिन्छ भने घरीघरी विक्षिप्त बनाइदिन्छ ।

देशमा रोजगारीको सृजना नभएको अवस्थामा चरम गरिबी र ऋण तिर्नकै लागि ऋण खोजेर साथीहरूको संगतले विदेशिएका युवकको शव बाकसमा आएको अवस्थालाई नाटकमार्फत जीवन्त अभिनय गरिएको छ ।

‘आमाको चाउरिदैँ गएको गालामा खुशी थपिदिन देश छाडेर गएको युवक बाकसमा फर्किनुपर्ने बाध्यता अहिले पनि छ,’ चाम्लिङ भन्छन्, ‘राज्यव्यवस्थाले युवाका लागि रोजगारी सृजना गर्न नसकेका कारण आम युवा जमात पासपोर्ट बोकेर बाहिरिनुपर्ने बाध्यतालाई नाटकमार्फत देखाइएको हो ।’

घरको उही, उस्तै दैनिकीका कारण भएको ऋण तिर्न नसकेर विदेश जानुपर्ने बाध्यता विद्यमान रहेकाले विदेश गएको केही समयमै ‘बन्द बाक्सा’मा शव ल्याउनुपर्ने अवस्थालाई नाटकमार्फत चित्रण गरिएको चाम्लिङले बताए ।

विदेश जानुअघि पारुहाङलाई आफ्नी आमाले यसअघि नै बा हराएको स्मरण गर्दै विदेश नजान भन्छिन् । तर, घरको ऋण सम्झेर असह्य भएपछि भर्खरै विवाह गरेकी श्रीमती र बूढी भएकी आमालाई छाडेर विदेश गएको केही महिनामै उनको शव बाकसमा आउँदा गाउँलेहरू विक्षिप्त बन्छन् ।

रङ्गभूमि एकेडेमी धरानले प्रस्तुत गरेको नाटकमा पारुहाङ (हरि इवाहाङ लिम्बू) र सुम्निमा (सम्झना राई) मुख्य पात्र छन् ।

करीब १ घण्टा २० मिनेटको नाटकमा ११ वटा ‘सिन’ रहेको छ । यस्तै, नाटकको कलाकारहरूमा हरि इवाहाङ लिम्बू, सम्झना राई, रमिता राई, विशाल नाल्बो, उदीप इवाहाङ, एसिका राई, दीपेन्द्र राई, बलबहादुर राई, सपना तामाङ, प्रियङ्का राई र इन्द्र राई रहेका छन् ।

रङ्गभूमि एकेडेमीका अध्यक्ष बिष्णु मोक्तानका अनुसार नाटक बैशाख ३ गतेसम्म मञ्चन हुनेछ । ‘बन्द बाक्सा नाटक राज्यको व्यवस्थाले निर्धारण गरेको नीतिले जबरजस्ती लादिएको यथार्थ कथा हो,’ उनले भने, ‘यो नाटक एउटा परिवारको, समाजको, जनताको कथा हो, वास्तवमा जनतालाई राज्यले भोट बैँकको रूपमा मात्र प्रयोग ग¥यो ।’

उनका अनुसार राज्यको उदासिनताका कारण आम युवा भोट बैँकको रूपमा मात्रै प्रयोग भइरहेकाले पनि नाटकमार्फत सन्देश दिन खोजिएको छ । उनका अनुसार हालपनि नेपालबाट दैनिक एक हजार छ सय जना युवा वैदेशिक रोजगारीमा बाहिरी मुलुक गइरहेका छन् ।

‘आम मानिस खुशी खोज्नका लागि विदेशिरहेका छन्, सबै मानिसको सपनाले आकार पाउँछ भन्ने नै छैन,’ मोक्तानले भने, ‘यो तीनै आकार नपाएका मानिसहरूको कथा हो ।’