इटहरी : कोशी प्रदेशको पर्यटन क्षेत्र दीर्घकालदेखि सीमित व्यक्तिहरूको नियन्त्रणमा रहेको भन्दै इटहरी निवासी मूर्तिकार विक्रम श्रीले असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्।
उनका अनुसार सत्ता परिवर्तन भए पनि पर्यटन क्षेत्रको संरचना र सोचमा कुनै परिवर्तन आउन सकेको छैन।
उनले पर्यटनलाई होटल व्यवसायमा सीमित गरिएको आरोप लगाउँदै भने, “घुमफिर र बसोबास मात्र पर्यटन होइन, यसमा संस्कृति, कला, जीवनशैली र प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण मुख्य आधार हुनुपर्छ।”
नेपालको पर्यटन अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान दिने क्षेत्र भए पनि यसको विकास अझै असन्तुलित रहेको विज्ञहरूले पनि औंल्याउँदै आएका छन्।
पर्यटनको साँघुरो परिभाषा र होटल केन्द्रित प्रवृत्ति
श्रीका अनुसार प्रदेशमा पर्यटनलाई स्वेच्छाचारी भ्रमण र साधारण घुमफिरमा सीमित गरिएको छ। यसले पर्यटनलाई होटल व्यवसायमा केन्द्रित बनाएको छ, जहाँ केही व्यवसायीहरूको वर्चस्व देखिन्छ।
उनले पर्यटनको मूल आधार संस्कृति, अमूर्त सम्पदा, रैथाने कला, संगीत र जीवनशैली हुनुपर्ने भए पनि ती क्षेत्र उपेक्षित रहेको बताए।
योजना, बजेट र कार्यक्रम प्रभावहीन
उनका अनुसार पर्यटन क्षेत्रका योजना, छनौट र बजेट वितरण प्रभावकारी छैनन्। कार्यक्रमहरू “कनिका छरेझैँ” छरिएका छन्, जसले दीर्घकालीन प्रभाव दिन सकेका छैनन्।
हरेक वर्ष उस्तै प्रकृतिका मेला, महोत्सव र पर्यटन कार्यक्रम दोहोरिने गरेका छन्, जसमा नयाँपन र मौलिकता अभाव रहेको उनको भनाइ छ।
कृत्रिम संरचनाले मौलिकता नष्ट
खासगरी प्रदेशका पार्क तथा सार्वजनिक स्थानहरूमा फाइबर तथा प्लास्टिकका संरचना राखेर स्थानीय पहिचान मेटिँदै गएको उनले बताए।
त्यस्तै, अव्यवस्थित मूर्ति, गेट, टावर र मन्दिर निर्माणले सौन्दर्य बिग्रिएको तथा ऐतिहासिक पोखरी, सिमसार र जलाशयमा कङ्क्रिट प्रयोगले प्राकृतिक स्वरूप नष्ट भएको उनको आरोप छ।
विज्ञहरूका अनुसार नेपालमा प्राकृतिक स्रोत र पर्यावरणमा अव्यवस्थित हस्तक्षेपले पारिस्थितिक प्रणालीमा असर पुर्याइरहेको छ।
श्रीले प्रदेशमा आधारभूत पर्यटन पूर्वाधारको अवस्था अत्यन्त कमजोर रहेको बताए।
उनका अनुसार पर्यटकीय सूचना केन्द्रको अभाव, गाइड र रेस्क्यु सेवाको कमी, एयर एम्बुलेन्स र स्वागत कक्षको अभाव, स्थानीय उत्पादन प्रवर्द्धनका संरचना नहुनु, नेपालको पर्यटन विकासमा कमजोर पूर्वाधार, यातायात र सेवा सुविधाको अभाव मुख्य बाधा रहेको अध्ययनहरूले देखाएका छन्।
सांस्कृतिक क्षेत्र ओझेलमा
खासगरी नाटक, संगीत, ललितकला, हस्तकला जस्ता मौलिक सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू हराउँदै गएका छन्। यसको सट्टा सतही र असम्बन्धित मनोरञ्जनात्मक गतिविधिहरू बढ्दै गएका छन्।
त्यस्तै, सूचना बोर्ड, गाइड बुक र मार्गदर्शन प्रणालीको अभावले पर्यटकलाई आवश्यक जानकारी पाउन कठिन भइरहेको उनले बताए।
अव्यवस्थित विकास र पहिचान संकट
पहाडी क्षेत्रमा जथाभावी डोजर प्रयोग, परम्परागत वास्तुकलाको विस्थापन र सिमेन्टका एकरूप संरचनाले स्थानीय पहिचान संकटमा परेको उनको भनाइ छ।
नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा पनि सूचना प्रवाह, दक्ष जनशक्ति र समन्वयको अभाव रहेको अध्ययनहरूले देखाएका छन्।
Discussion about this post